SYMBIOZY MIKORYZOWE I BAKTERIE WSPOMAGAJĄCE MIKORYZY POMOCNE W HODOWLI WIERZBY ENERGETYCZNEJ (SALIX VIMINALIS L.) W WARUNKACH STRESU EKOLOGICZNEGO.

Wyniki badań mikoryz wierzbowych autorstwa prof. AJD dra hab. Piotra Krupy.

W ostatnich latach coraz wyraźniej dostrzegamy problem nieodwracalnego zużycia naturalnych zasobów energii. Powszechne stało się już pozyskiwanie jej z nowych, alternatywnych źródeł. Jednym z obiecujących rozwiązań jest wykorzystanie biomasy roślinnej. Hodowla szybkorosnących drzew i krzewów nie tylko rozwiązuje problem pozyskiwania nowych źródeł energii, ale także stanowi doskonałą alternatywne zagospodarowania nieużytków, wzbogacenia krajobrazu, wzmocnienia gruntu czy dostarczenia pożywienia dla zwierzyny. Doświadczenia krajów skandynawskich, które problemem odnawialnych źródeł energii zajmują się od ponad 30 lat, pokazują, że doskonale w warunkach europejskich nadaje się do tych celów wierzba. Rodzaj Salix posiada ponad 300 gatunków, zasiedlającymi skrajne siedliska – od suchych i ubogich po wilgotne i żyzne. Do celów komercyjnych wyselekcjonowano wiele form i odmian wierzby konopianki (Salix viminalis), naturalnie występującej nad brzegami rzek stawów. Od kilku lat w wielu miejscach Polski powstają liczne plantacje wierzby energetycznej, której produkcja może być opłacalna zarówno ze względów ekonomicznych jak i ekologicznych. Wiele zakładanych na terenach porolnych plantacji wierzby energetycznej choruje, a przewidywane wartości biomasy są nieosiągalne. Najbardziej prawdopodobną przyczyną obumierania sadzonek może być brak w glebie odpowiednich symbiontów grzybowych i bakteryjnych.

Jak wykazały liczne badania przeprowadzone przez zespół Katedry Mikrobiologii i Biotechnologii Akademii Jana Długosza w Częstochowie, mikoryzy i towarzyszące im bakterie są niezbędne do wzrostu i rozwoju wierzby energetycznej. Symbioza grzybowo-bakteryjna to nie tylko zwiększenie biomasy (ryc 1), to często jedyna droga do przetrwania roślin na określonym terenie. Udowodniono dla przykładu ochronną rolę bakterii i grzybów wspomagających wzrost wierzby podłożu skażonym polutantami w tym metalami ciężkimi (Krupa 2006, Krupa, Jaworska 2007, Krupa 2009, MarczaK, Myga, Krupa 20010) . Przewaga zmikoryzowanych sadzonek uwidacznia się więc najwyraźniej w trudnych warunkach wzrostowych roślin. Na terenach trudnoodnawialnych, porolnych, antropogenicznych symbionty umożliwiają przetrwanie roślin dostarczając im zwiększone ilości wody i soli mineralnych, filtrując i immobilizując zanieczyszczenia, a także chroniąc korzenie przed atakiem patogenów.

1. Piotr Krupa (2006) Bakterie i grzyby wspomagające rozwój wierzby energetycznej (Salix viminalis). Acta Agraria et Silvestria. Vol. XLIX: 297-303

2. Piotr Krupa, Magdalena Jaworska.2007. Willow (Salix viminalis L.) and bioticfactors affecting its growth under haevy metals stress. Ecological Chemistry and Engineering.vol 14, No 9 : 981-987.

3. Piotr Krupa. 2009. Ektomikoryzy i ich znaczenie dla roślin rosnących na terenach zdegradowanych przez przemysł. Sylwan 153 (3) 189-196.

4. Magdalena Marczak, Magdalena Myga-Nowak, Piotr Krupa. 2010. Ekologiczne aspekty współżycia roślin z grzybami.Sylwan 154 (4): 234-241

Rys 1. Wykres zależność średniej suchej masy pędów wierzby energetycznej od rodzaju grzyba zastosowanych w doświadczeniu